Osteodystrofia, z którą spotykamy się u fretek w okresie ich najintensywniejszego rozwoju, czyli od urodzenia (pokuszę się o stwierdzenie, że nawet wcześniej, już podczas życia płodowego) do 24 tygodnia życia, jest najprawdopodobniej wynikiem nieprawidłowego żywienia, a dokładniej wynikiem złego stosunku wapnia (Ca) do fosforu (P) w diecie tak samicy jak i młodych…

Nieprawidłowy stosunek tych dwóch pierwiastków w diecie może objawić się m.in.:

  • krzywicą (pogrubienie kończyn w okolicy chrząstek wzrostowych, przynasadowych lub na żebrach)
  • bólem i utrudnionym poruszaniem się zwierzęcia, co jest wynikiem rozwoju zmian w kościach kręgosłupa i objawów neurologicznych (niedowłady, porażenia)
  • wtórną, żywieniową nadczynnością przytarczyc, wynikającą z jednostronnego żywienia surowym mięsem, rybami, sercami, nerkami (które są bogate w fosfor, przez co organizm w celu wyrównania stosunku Ca:P we krwi, zaczyna pobierać Ca z kości – osłabiając je)

W naturze ta choroba jest prawie niespotykana…. Jest jakoby przypisana i często występuje u zwierząt żyjących w niewoli, których dieta jest nieodpowiednio skompensowana i źle zbilansowana, a warunki bytowe cechuje brak wystarczającego dostępu do naturalnych promieni słonecznych i UV… Zmiany chorobowe pozostawione same sobie, nie leczone, nie ulęgną cofnięciu… zwierzę często już do końca życia zostanie okaleczone… ;-|

Wapń

Metabolizm wapnia i jego homeostaza jest kluczowym problem dla organizmu… Aż 99% wapnia ustroju zdeponowane jest w kościach, których jest on podstawowym budulcem (37% masy)… Wapń jest wchłaniany w przewodzie pokarmowym i wydalany w kanalikach nerkowych… Zasadnicza role w utrzymaniu homeostazy wapnia odgrywa aktywny metabolit witaminy D – 1,25(OH2)D3… Jest on niezbędny do wchłaniania wapnia w jelitach oraz jego resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych… Homeostaza wapniowa kontrolowana jest hormonalnie…

Obniżenie poziomu wapnia w surowicy (np. mała podaż, złe wchłanianie) powoduje wydzielanie przez przytarczyce parathormonu (PTH)… PTH uwalnia wapń z kości poprzez pobudzanie osteoklastów… Stymuluje również produkcje 1,25(OH2)D3 z jej substratów w nerkach i wątrobie; równocześnie zwiększa resorpcje zwrotna wapnia w nerkach… Podwyższenie poziomu wapnia stymuluje komórki C tarczycy do produkcji kalcytoniny (KT)… KT działa bezpośrednio na komórki kostne; pobudza osteoblasty, paraliżuje osteoklasty… Powoduje zahamowanie wchłaniania wapnia z jelit oraz wzrost jego wydalania z moczem… Receptory KT znajdują się praktycznie we wszystkich tkankach… W układzie nerwowym KT stymuluje wydzielanie beta-endorfin, ma działanie przeciw bólowe, antydepresyjne, pobudza aktywność ruchową…

Zależnie od zaburzeń metabolicznych tkanki kostnej mogą powstawać następujące zespoły chorobowe:

  • osteoporoza – przewaga niszczenia nad tworzeniem kości, zmniejszanie się masy kości beleczkowej i korowej bez zaburzenia ich mineralizacji
  • osteomalacja – zahamowanie mineralizacji tworzonego przez osteoblasty osteoidu, np. brak wit. D – zespól złego wchłaniania
  • osteoskleroza – nadmierna mineralizacja osteoidu
  • osteodystrofia – ogniska zarówno osteoporozy jak i osteomalacji, np. osteodystrofia nerkowa1)

Przyczyny

Jak już wspomniałam, choroba może być wynikiem jednego lub kilku wymienionych czynników:

  • złym żywieniem, gdzie dieta zawiera zbyt małą ilość wapnia w odniesieniu do fosforu
  • lub małą przyswajalnością wapnia ze strony organizmu spowodowaną:
    - brakiem witaminy D3, która bierze udział w jego przyswajaniu
    - oraz brakiem witaminy A
    - zaburzeniami wchłaniania (choroby jelit, układu pokarmowego) 
  • lub z braku dostępu do promieni ultrafioletowych

Niektóre zwierzęta są bardziej podatne od innych na chorobę, zwłaszcza samice w ciąży, ponieważ ich organizm zużywa wtedy dużo składników mineralnych, w tym i wapna… Jeśli do tego zwierze jest przetrzymywane w pomieszczeniu, gdzie jest mały dostęp do promieni UV, to wtedy nie są aktywowane ProVitD3 i VitD3, a więc witaminy biorące udział w formowaniu wapna…

Objawy

Typowe objawy osteodystrofii:

  • letarg
  • niechęć do poruszania się, problemy z chodzeniem i bieganiem, brak kociego grzbietu
  • bolesność kończyn i utrudnione poruszanie się zwierzęcia
  • większa lub mniejsza kulawość
  • zwiększona waga malucha ale ze słabymi, cienkimi łapami
  • opuchlizna łap
  • miękkie i bolące przy dotyku stawy
  • rozjeżdżające się na boki łapki, brak ich kurczliwości pod brzuszkiem

Efekty

Choroba czyni duże spustoszenie w organizmie zwierzaka i w jej konsekwencji możemy spotkać się z poniższymi skutkami:

  • kruchość kości, zwłaszcza kości długich ciała co może powodować samoistne złamania
  • deformacje kości, co z kolei może także spowodować deformacje innych organów wewnętrznych
  • deformacją kręgosłupa, szczęki, łap, ogona lub karku
  • krzywica
  • wtórną, żywieniową nadczynnością przytarczyc
  • zmianami neurologicznymi (niedowład, porażenie)

Im dłużej nie leczona tym skutki mogą być bardziej fatalne i nieodwracalne – zła budowa kości, złamania i deformacje mogą doprowadzić do ogólnego osłabienia organizmu, a to z kolei może doprowadzić do osłabienia całego systemu immunologicznego…

Terapia

Działania mogą mieć charakter zapobiegawczy lub korygujący…
Zapobiegawcze:

  • odpowiednie żywienie samic ciężarnych, bogate w wapno i witaminy
  • oraz odpowiedni dostęp do światła, promieni UV poprzez stworzenie warunków jak najbardziej zbliżonych do naturalnych

Korygujące:

  • zmiany bytewe i dostęp do naturalnego światła
  • udanie się do weterynarza, który podejmie odpowiednie leczenie po wcześniejszym zdiagnozowaniu choroby; poda odpowiednie ilości wapnia oraz witamin biorąc pod uwagę kondycje fizyczną, wagę i wiek zwierzaka; doradzi dostosować odpowiednią dietę

Najczęściej występujące odmiany osteodystrofii:

  • osteodystrofia tkankowa
  • osteodystrofia hipertroficzna (przerostowa)
  • hiperwitaminoza D
  • osteochondroza

Osteodystrofia hipertroficzna (przerostowa)
Choroba ta ma następujące objawy:

  • ospałość
  • brak chęci ruchu
  • obolałość zwłaszcza karku i klatki piersiowej
  • podwyższona temperatura

Hiperwitaminoza D
Występuje u zwierząt, którym podaje się zbyt duże ilości oleju z wątroby dorsza lub innych integratorów witaminowych, zawierających witaminę D… Nadmiar witaminy D powoduje przewitaminizowanie co skutkuje:

  • odwapnieniem kości
  • hipercalcemią
  • zwapnieniem nerek

Witamina D jest syntezowana na poziomie skórnym przez światło słoneczne, wiec nie należy dodawać do pożywienia zbyt wielu składników zawierających tą witaminę, zwłaszcza iż jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach, czyli nie jest wydalana na zewnątrz, a jej nadmiar magazynuje się w organizmie…

Osteodystrofia tkankowa (pokarmowa)
W przypadku osteodystrofii występującej u maluchów mamy do czynienia z jej odmianą pokarmową… Powodem jej jest głownie nieodpowiednie wyżywienie, charakteryzujące się złym stosunkiem wapnia do fosforu, który prawidłowo powinien wynosić 1,5:1… Zwłaszcza dieta oparta na mięsie, gdzie stosunek wapna do fosforu wynosi 1:16 i więcej (wątróbka 1:35, nerki 1:22)… Jak widzimy wyraźnie zachwiane są proporcje Ca:P w takiej diecie… Aby nie dopuścić do braku wystarczających ilości tych składników we krwi, należy dietę mięsną uzupełniać minerałami i witaminami, zwłaszcza wapniem i witaminą D oraz A…

Aby zagwarantować normalne uwapnienie krwi, organizm zwierzęcia reaguje na niedobory wydzielając parahormon, który wywołuje nieodpowiednie przyswajanie wapna i demineralizacje kości, czego skutkiem będzie osteodystrofia…. W fazie bardziej rozwiniętej, następuje samoistne łamanie się kości nawet w wielu miejscach.2-3)

Leczenie

To za duże słowo, bardziej pasuje w tym miejscu użycie sformułowania „zminimalizowanie skutków” i przywrócenie odpowiedniej gospodarki mineralno-witaminowej…

  1. naświetlania:
    – w lato, gdy mamy naturalne słońce, wystawiamy maluchy na jego działanie (oczywiście nie narażamy ich na bezpośrednie i długotrwałe nasłonecznianie – wystarczy, że maluchy nie mają zacienionego pomieszczenia)
    – w zimie, gdy brak naturalnego słoneczka można zastosować LAMPĘ ZOO MED REPTISUN 5.0 UVB 26wn, która powinna być podwieszona w klatce, a jej światło powinno mieć możliwość padania na fretkę przez 8 godzin dziennie
  2. iniekcje z leku Ossein Pet Complex 50g firmy N.B.F. LANES – dziennie 0,1g na 1kg wagi ciała przez okres 30-60 dni
  3. ograniczenie ruchu na śliskich powierzchniach
  4. dieta: natychmiast do mięsnej diety należy dołożyć kości (najlepiej mielone, aby zwiększyć ich przyswajalność), chrząstki, ścięgna i skórę (może być stosowany wywar/galareta z rozgotowanych kości wołowych, wieprzowych, łapek drobiowych), wspomagane przez dodatki żywieniowe w postaci mielonych skorupek jaj lub preparatów zawierających wapń, a nie zawierających fosforu

Najczęstszym błędem, stosowanym przy leczeniu schorzenia jest to, że zwiększa się dawki suplementów, aby zwiększyć ilość wapnia, ale zapomina się, że ten preparat zawiera także fosfor, tak więc, zwiększając ilość wapnia zwiększamy również ilość fosforu… Czyli zamiast poprawić, jeszcze bardziej szkodzimy… Zostajemy na tym samym poziomie, nadal stosunek wapnia do fosforu jest zły, a leczenie nieskuteczne, ponadto możemy przedobrzyć z innymi witaminami i minerałami… Sam nadmiar fosforu nie dość, że pogłębi osteodystrofię, to najprawdopodobniej uszkodzi trwale nerki, które nie poradzą sobie z taką ilością minerału…

Kolejnym, popełnianym błędem jest fakt, iż wraz ze zwiększoną suplementacją wapnia (samego, bez fosforu!) nie podaje się w odpowiednich ilościach witamin: A, D3 i E, całej grupy B i dodatkowych pierwiastków, które biorą bezpośredni udział w lepszym przyswajaniu i wchłanianiu wapna przez organizm…

kutek?… Mało skuteczna terapia, wapń przeleci przez organizm, zostanie wydalony z moczem, pozostawiając mały wpływ na poprawę zdrowia… Kółeczko nam się zamknie, a fretka pozostanie kaleką do końca życia… ;-|

Przykładowe suplementy diety zawierające sam wapń lub jego przewagę nad fosforem:

Preparaty oparte na mączkach kostnych mogą być niewystarczalne przy leczeniu, gdyż stosunek zawartego w nich wapnia do fosforu wynosi 2,1:1 (300:140mg), ale są to suplementy dobre przy normalnym skarmianiu mięsem bez kości… W przypadku leczenia, lepsze okazać się mogą skorupki jaj, których stosunek Ca:P wynosi 40,2:1 (386:9,6mg), choć ich wchłanialność i przyswajalność przez organizm, może być gorsza, jak wszystkich innych substytutów (zamienników) kości…

Dodatkowo:

Niepolecane suplementy:

Te produkty są wieloskładnikowymi suplementami oraz zawierają dodatki chemiczne, typu:

  • konserwant: sorbinian potasu (E202 - teoretycznie uznawany za nieszkodliwy)
  • przeciwutleniacze:
    – galusan propylu (E310 – wywołujący wysypki, alergię, problemy z żoładkiem)
    – BHA Butylohydroksyanizol (E320)
    – BHT Butohydroksytoulen (E321)
    - TBHQ Tributylhydrochinon ()
  • oraz jeszcze gorszy Ethoxyquin (etoksyquin)

zabronione w żywności dla ludzi, toksyczne, uszkadzające nerki i wątrobę oraz odpowiedzialne za niszczenie czerwonych krwinek, a w wysokim stężeniu mogą wywołać nowotwory u zwierząt… zapobiegają również rozwojowi przyjaznych bakterii w układzie pokarmowym, poprzez zmniejszenie ilości wody w jelitach, a co za tym idzie, powodując zaparcia…

Ponadto, w tych suplementach stosunek wapnia do fosforu jest w granicach 3-2:1, co może być niewystarczające przy próbie wyrównania stosunku wapnia do fosforu (w mięsie stosunek ten wynosi około 1:16-35), gdyż będzie trzeba dodać stosunkowo dużo preparatu, co może spowodować przewitaminizowanie innch witamin i minerałów… Tak więc, ich suplementacja może być trudna i może być katastrofalna w skutkach… ;-|

Zapobieganie

Najskuteczniejszym sposobem jest odpowiednio zbilansowana dieta dla fretki, od pierwszych dni jej życia w naszym domu… Fretka powinna jeść mięso i kości, a nie samo mięso i to jednego gatunku, np. wołowinę… Więcej przeczytaj w temacie Czym karmić i Jak karmić fretkę…

Miejmy nadzieję, iż nasze opracowanie pomoże w walce z tą chorobą…

UWAGA! przy diecie przemysłowej (suche karmy i inne sklepowe), ostrożnie z dodatkami witaminowo-mineralnymi, aby nie doprowadzić do hiperwitaminozy!!!…

Po przeanalizowaniu składów ww. suplementów witaminowo-mineralnych, stwierdziłam iż fosfor jest zupełnie zbędny i kupuję sam węglan wapnia (dostępny w aptece)…  Jeżeli podaję porcję mięsa bez kości, to wtedy stosuję odrobinę wapnia, jeżeli mięso z kością to najwyżej dodaję odrobinę naturalnych witaminek, tj.: drożdże piwne, tauryna, hemoglobina, żółtka, mielone skorupki jaj, algi morskie, siemię lniane…

…

tłumaczenie: Eva
opracowanie i korekta: Ana
literatura i linki:
1) Czerwiński E.: Zaburzenia metabolizmu tkanki kostnej, w: Podstawy chirurgii. Podręcznik dla lekarzy specjalizujących się w dziedzinie chirurgii ogólnej.
2) http://baiaazzurra.homestead.com/osteopatie_sviluppo_2.html
3) http://it.wikipedia.org/wiki/Osteodistrofia_fibrosa

…



Zostaw komentarz