Patogeneza i przyczyny Endokrynopatii
Zaburzenia, które często występują już u zwierząt dwu letnich i starszych (częściej u samic) w przypadku istnienia czynnego gruczolaka lub gruczolakoraka nadnerczy i mogą pojawić się przy hiperplazji nadnerczy, wtórnie do nowotworu przysadki… Zmiany mogą dotyczyć jednego lub obu nadnerczy, najczęściej dotykają lewego nadnercza (zmiany jednostronne)… Gdy dotykają obu, to zmiany nowotworowe stanowią około 15% powierzchni nadnerczy (zmiany obustronne)… Rzadko dają przerzuty, ale mogą być lokalnie inwazyjne, uszkadzając żyłę główną… Choroba często jest związana z równocześnie istniejącymi:
- insolinomą trzustki (nowotwor komórek wysp trzustkowych)
- torbielami okołocewkowymi
- chorobami wątroby lub grasicy
- i/lub chorobami serca (w przebiegu ostrej porfirii przerywanej oprócz bólów brzucha mogą pojawić się objawy sercowo-naczyniowe typowe dla PHEO, czyli napadowe nadciśnienie z towarzyszącą tachykardią)
- nowotworem przysadki
Do prawdopodobnych przyczyn zalicza się:
- wczesne sterylizacje/kastracje (w wieku od 5-6 tygodni do kilkunastu miesięcy)
- tendencję do chowu zwierząt przy sztucznym oświetleniu
- dieta oparta na suchych karmach
Zmienione chorobą nadnercza wytwarzają zwiększone stężenia hormonów steroidowych, którymi mogą być glukokortykoidy (nadczynność kory nadnerczy – zespół Cushinga), ale częściej androgeny – estradiol lub 17-hydroksyprogesteron…
Objawy kliniczne…
Nadprodukcja tych pierwszych hormonów występuje rzadko a objawy nie są powszechne:
- polidypsja (nadmierne pragnienie) i poliuria (wielomocz)
- osłabienie mięśni
- ścienienie skóry
- nadwrażliwość na inne choroby
W przypadku nadprodukcji tych drugich hormonów – androgenów i estrogenów – objawy uwidaczniają się w:
- zmianach skórnych – mamy do czynienia z obustronnym, symetrycznym wyłysieniem, rozpoczynającym się na ogonie i postępującym w stronę głowy, które może doprowadzić do całkowitego wyłysienia (zimą lub wiosną)… często występuje świąd…
- zmianach dotykających układ rozrodczy i moczowy – u samic występuje powiększenie sromu (70% przypadków) i może pojawić się wysięk z pochwy lub ropomacicze, albo można zaobserwować obrzęk tkanki gruczołów mlekowych… rzadko występuje supresja szpiku kostnego, która pojawia się przy długotrwałym przebiegu, doprowadzając do niedokrwistości, wybroczyn i innych objawów hiperstrogenizmu… u samców może wystąpić bolesne, kropelkowe oddawanie moczu (dysuria), powiązane z pieczeniem w cewce moczowej (stranguria), związane z przerostem okolicy prostaty lub wystąpieniem torbieli okołocewkowych, wypełnionych wydzieliną i keratyną…
- zmianach zachowania (behawioralnych) – u obu płci nasila się wspinanie na inne osobniki i agresja, a samce wykazują zwiększone znaczenie terenu lub feminizację
Rozpoznanie…
Diagnozę opiera się na:
- wywiadzie
- objawach klinicznych (szczególnie charakterystyczne są wyłysienia i powiększenie sromu u samic po kastracji)
- badaniu hormonalnym
- badaniu hematologicznym, biochemicznym, usg i rentgenowskim (chociaż te badania nie są jednoznaczne)
- biopsji tkanki nadnerczy
Podwyższone stężenie hormonów:
- androgenów i estrogenów – wskazują na nowotwór lub przerost nadnerczy, gdyż u wykastrowanych zwierząt stężenie tych hormonów powinno być w śladowych ilościach
- estradiolu – wskazuje na chorobę jajników
- kortyzolu – wskazuje na zespół Cushinga
| Skrót . | Hormon | Zdrowe | Chore |
| - | androstenedion (nmol/l) | .. 6,6 [63,6 ±4,1] .. | ……. 67 [150] ……. |
| - | dehydroepiandrosteron, siarczan (µmol/l) . |
0,01 [10 ±9] | 0,03 [28] |
| - | estradiol (pmol/l) |
106 [107 ±39] | 167 [180] |
| - | 17-hydroksyprogesteron (nmol/l) |
0,4 [0,2 ±0,3] | [0,8] 3,2 |
| - | kortyzol | [53 ±42] | [140] |
[ ] wartości w nawiasach kwadratowych pochodzą z fretka.org, South Florida Ferret Community
…
W celu odróżnienia nowotworu nadnerczy od hiperstrogenizmu podaje się fretce:
- jednorazowo proligeston 0,5ml s.c. – zniknie obrzmienie sromu, gdy przyczyną są jajniki
lub
- 100j.m. ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej w dwóch dawkach, w odstępie 7-10 dni
W celu potwierdzenia zespołu Cushinga używa się:
- testu stymulacji ACTH – należy pobrać bazową próbkę krwi, następnie podać 1 jednostkę/kg syntetycznego ACTH i.m., a po 30-60 minutach pobrać drugą próbkę krwi – wzrost stężenia kortyzolu o ponad 40% potwierdzi zespół Cushinga
lub
- testu supresji niską dawką deksametazonu – należy pobrać bazową próbkę krwi, następnie podać 0,1mg/kg deksametazonu i.v., później należy pobrać kolejne próbki krwi po upływie 4, 6 i 8 godzin – u zwierząt zdrowych stężenie kortyzolu obniży się o około 27% wartości podstawowej, między 6 a 8 godziną od podania leku
Leczenie i zapobieganie…
Bardzo istotne jest potwierdzenie diagnozy i innych współistniejących chorób przed rozpoczęciem leczenia… Zaleca się usunięcie chorych nadnerczy metodą chirurgiczną u zwierząt młodszych niż 5 lat lub z objawami strangurii (uczucie pieczenia w cewce moczowej)…
Należy wykonać laparotomię zwiadowczą i dokładnie sprawdzić wszystkie narządy jamy brzusznej (najlepsze dojście w linii pośrodkowej brzucha)… Jeżeli wielkość nadnerczy będzie większa niż 5-8mm długości, to najprawdopodobniej uległy już zmianom chorobowym… Mniejszym problemem są zmiany występujące w jednym (lewym) nadnerczu, który po prostu usuwamy… Gdy zmiany dotyczą obu nadnerczy, sprawa jest bardziej skomplikowana – najlepiej usunąć lewy gruczoł i odciąć część prawego, gdyż usunięcie go w całości jest utrudnione anatomią fretki (umieszczony doczaszkowo, poniżej prawego płata wątroby i często przylegający do doogonowej żyły głównej)… Lewy gruczoł można oddzielić od tłuszczu, wcześniej dokładnie podwiązując mniejsze naczynia… Może wystąpić znaczny krwotok lub sączenie się krwi z naczyń w tkance tłuszczowej i korzystne może być zastosowanie środków hemostatycznych… Duże guzy należy wysunąć w kierunku linii pośrodkowej uważając, by nie przerwać naczyń krezkowych… Prawy gruczoł usuwamy poprzez nacięcie torebki i „wyłuszczenie” tkanki gruczołowej – usunięcie torebki prawie zawsze powoduje uszkodzenie żyły głównej… W przypadku zaistnienia konieczności usunięcia torebki prawego nadnercza, można podwiązać podłużnie żyłę główną, używając hemostatycznego zacisku w miejscu przyczepu gruczołu nadnerczowego, żeby zapobiec krwotokowi w czasie usuwania go.
U starszych zwierząt stosuje się leczenie zachowawcze – podaje się mitotan w dawce 50mg p.o. dziennie przez 7 dni, później w dawce podtrzymującej co 3 dni – skuteczność leczenia jest nieprzewidywalna… Ukazały się nowe artykuły, które wręcz wskazują na szkodliwe działanie tego leku na fretki (kliknij na różowy tekst, aby przejść do kolejnego artykułu)… ;-|
Torbiele okołocewkowe cechuje spontaniczny regres po usunięciu nadnerczy – w innych przypadkach można je usuwać lub opróżniać…
Opieka pooperacyjna…
Po operacji usunięcia obu nadnerczy może być niezbędne uzupełnienie kortykosteroidów… Obrzmienie sromu powinno zaniknąć w okresie 1-2 tygodni, a futerko odrasta po 2-8 tygodniach, w niektórych przypadkach dopiero w kolejnym sezonie linienia…
88% fretek po operacji usunięcia nadnercza przeżywa około 2 lat…
…
słowniczek:
polidypsja - objaw, polegający na nadmiernym spożywaniu płynów
poliuria czyli wielomocz - to medyczny termin określający nadmierne wydalanie moczu
laparotomia (z greki he lapara – brzuch; he tome – cięcie) – termin medyczny określający operacyjne otwarcie jamy brzusznej, polegające na przecięciu skóry, mięśni i otrzewnej umożliwiające eksplorację wnętrza jamy brzusznej. Zwykle jest stosowane jako pierwszy etap operacji chirurgicznej, ale może być stosowana również w celach diagnostycznych i nosi wówczas nazwę laparotomii zwiadowczej (łac. laparotomia explorativa).
…
by: Ana
literatura:
1) Maggie Lloyd „Fretki: warunki zdrowotne, hodowla, rozpoznawanie i leczenie chorób”
2) http://igitur-archive.library.uu.nl/dissertations/2003-1128-094343/inhoud.htm
3) http://pl.wikipedia.org/wiki/Polidypsja
4) http://pl.wikipedia.org/wiki/Poliuria
5) http://pl.wikipedia.org/wiki/Dysuria
6) http://pl.wikipedia.org/wiki/Laparotomia
…
