Fretkowa ruja jest problemem, czy to u samic, czy u samców: 

Pierwszą oznaką dojrzałości płciowej (nie koniecznie fizycznej i psychicznej) jest ruja, którą rozpoznajemy po:

  • stopniowym powiększeniu się sromu (pęcznieniu wisienki) u samiczek, który normalnie jest wielkości kilku milimetrów
  • zstąpieniu jąder do moszny i ich powiększeniu u samców

Co to jest ruja?

Fachowo mówiąc, ruja, estrus (łac. oestrus) jest fazą płodności samic w cyklu rozrodczym i ułatwia skojarzenie pary w celu zapewnienia przekazania genów… Występuje u prawie wszystkich ssaków łożyskowych, oprócz człowieka… Poza rują samica nie jest zdolna do rozrodu czy kopulacji…

A jak to przebiega u fretek?… Cykl płciowy u fretek ma charakter poliestralny, wielorujowy – występuje ciągle, bez przerw, a długość cyklu rozrodczego jest nieregularna9)… Oznacza to, że fretki mogą przejść kilka cykli rozrodczych w ciągu roku (nawet 4)…

Fretka ma rujkę związaną z porą roku, regulowaną przez światłookres związany ze zmieniającymi się porami roku. Z nadejściem wiosny ilość godzin światła zwiększa się, a co za tym idzie, informacja o zwiększeniu światłookresu zostaje przesyłana przez system neuroendokrynologiczny (kompleksowe powiązanie impulsów nerwowych i hormonalnych) poprzez siatkówkę oka (struktura oka) do gruczołu szyszynki (gruczoł wielkości orzeszka, znajdujący się w mózgu), którego komórki produkują hormon melatoniny i regulują rytm snu, reagując na ciemność lub mniejszą ilość światła.

Sygnał „światło” jest tłumaczony przez ten gruczoł jako sygnał wydzielania się dziennej dozy melatoniny, przez komórki szyszynki: melatonina niska w dzień, wysoka w nocy. Czas produkcji nocnej melatoniny odzwierciedla więc czas długości nocy i produkcji hormonalnej, która ze swojej strony reguluje owulacją u samic i produkcję spermy u samców, pobudza więc hormony, które stymulują działanie organów seksualnych. Więc gdy dzień się wydłuża, jest więcej światła, następuje obniżenie produkcji nocnej melatoniny i wzrost hormonów, które stymulują organy seksualne, a więc fretki dostają rui. Jeżeli zakłócimy te rytmy i wystawimy fretkę na dłuższy dzień poprzez sztuczne światło, przez cały rok, ryzykujemy nadstymulację organów seksualnych (wczesne ruje, hiperestrogenizm u samic i samców, stres od przedłużającej się rujki)1).

Cykl płciowy fretek

Pełen cykl rozrodczy składa się z czterech okresów:

  • faza przedrujowa (proestrus) - zaczyna się 30-40 dni przed okresem rui (koniec stycznia/początek lutego)… W tym czasie rozpoczyna się powolne powiększenie jąder u samców, a u samiczek jajników oraz szybki wzrost pęcherzyków graffa (otaczających komórkę jajową)… tak u samców, jak i u samiczek wzrasta zainteresowanie płcią przeciwną
  • ruja właściwa (estrus) - wargi sromowe samicy zaczynają „pęcznieć” i przybierać barwę od jasnoróżowej po ciemnowiśniową… po około 7-21 dniach osiągają maksymalną wielkość (12-15mm) i zaczynają rozchylać się na boki… ruja zwykle trwa 2-3 dni… od początku tej fazy u samiczki wzrasta poziom estrogenów (hormonów płciowych), które nie wpływają na hormony luteinizujące (LH), wywołujące owulację… u fretek, podobnie jak u kotek i królic owulacja musi być indukowana (sprowokowana dodatkową stymulacją, jaką jest wgryzienie się samca w kark samicy i kopulacja, mająca na celu pobudzenie układu limbicznego, odpowiedzialnego za zachowania seksualne)… uwolnienie hormonu luteinizującego (LH) po kopulacji rozpoczyna proces owulacji, czyli następuje pęknięcie pęcherzyka jajnikowego (graffa)  i uwolnienie komórki jajowej… przyjmuje się, że owulacja u fretek następuje w ciągu 30-35 godzin od chwili krycia (niektórzy liczą od pierwszego, inni od drugiego krycia)… po 3-5 godzinach od krycia, plemniki wprowadzone do dróg rodnych samicy, nabierają zdolność zapłodnienia komórki jajowej, a ich żywotność trwa około 36-48 (160) godzin
  • faza porujowa  (metestrus) - zanikanie zmian rujowych -  po 3-4 dniach od zakończenia krycia, ściany pochwy u samicy stają się suche a wygląd sromu („wiśni”) powraca do normy wciągu 7-21 dni… samica wchodzi w fazę ciąży właściwej lub urojonej… obie fazy trwają około 42 dni i kończą się porodem właściwym lub urojonym… samice, które urodziły przechodzą do okresu odchowu maluchów, a samice z ciążą urojoną wchodzą w okres urojonego macierzyństwa i w ciągu 7-40 dni znów mogą wejść w fazę estrus, czyli w ruję właściwą, która przeważnie trwa 7-10 dni, czasami może przejść w ruję przetrwałą (permanentną)… u samców można zaobserwować zmniejszone zainteresowanie samicami, przeważnie nie dochodzi do krycia lub jest krótkie i nieskuteczne
  • faza bezrujowa/karencji (anestrus) występuje od września do stycznia… u samic zanikają słabo rozwijające się komórki graffa, a u samców zmniejsza się objętość jąder i ustaje produkcja plemników

Samice

U samiczek ruja jest cykliczna (kilka razy w roku) i może wystąpić już w 15 tygodniu życia (zależne od warunków świetlnych – im więcej światła, w tym również sztucznego, to rujki w młodszym wieku i częściej występujące), standardowo powinna wystąpić od 8 do 12 miesiąca życia…

Letni okres rozrodczy u samiczek trwa od końca lutego/początku marca do sierpnia (obecnie występujące zmiany klimatyczne i bytowe dość mocno wpłynęły na okresy rozrodcze i wiele samic już od grudnia jest gotowych do krycia)…

Jeżeli samica nie zostanie pokryta między 10 a 28 dniem rui, to pozostaje w niej przez okres od 6 do 12 tygodni… Po tym czasie następuje cofnięcie obrzęku „wisienki” i zaczyna się faza regeneracji, która powinna trwać około 40 dni… Po tym okresie samiczka może mieć kolejną ruję…

Jeżeli rujka nie cofa się i trwa ponad 12 tygodni, mamy do czynienia z rują permanentną (problem 30% samic), której może towarzyszyć wysięk z pochwy, będący pożywką dla bakterii mogących wywołać infekcję macicy - ropomacicze… Dodatkowo stałe, wysokie stężenie hormonów płciowych uszkadza szpik kostny i często doprowadza do anemii (niedokrwistości), która może okazać się śmiertelna dla samiczki - hiperestrogenizm… W przypadku rui permanentnych zalecane jest wyciszanie lub kastracja…

Samce

U samców pierwsza ruja może wystąpić w wieku 5 miesięcy, a okres rozrodczy trwa od grudnia do końca września (podobnie jak u samic okres ten został znacznie rozregulowany)… Samiec przez cały ten okres jest zdolny do rozmnażania (poza tym okresem również – po osiągnięciu dojrzałości – wystarczy iż poczuje samice w rujce, choć zdarzają się „egzemplarze”, u których samica nie wzbudza zainteresowania)… W tym okresie u dojrzałego płciowo samca,  zwiększa się produkcja łoju skórnego przez co futro wydaje się tłuste w dotyku, a zapach staje się bardzo silny i intensywny… Pod koniec lata aktywność seksualna spada, jądra maleją i „cofają się” do jamy brzusznej… Jeżeli samiec będący w rui męczy się tym stanem (spadek wagi o ponad 40%), zaleca się kastrację, po której w ciągu miesiąca miną zachowania charakterystyczne dla okresu rozrodczego… Samiec po kastracji nie powinien mieć kontaktu z samicą w rui co najmniej 30 dni od zabiegu, gdyż nadal może zapłodnić…

Dojrzałość płciowa:

  • samice – napęczniały srom i duży, obrzmiały wlot do pochwy jest oznaką gotowości na przyjęcie prącia samca i umożliwia wniknięcie spermy…
  • samce – zstąpienie jąder do moszny (najpóźniej zimą w roku urodzenia), dobrze widoczne prącie na brzuchu w odległości 6-8cm od odbytu, które nie osiąga erekcji i zawsze jest tej samej wielkości oraz w tej samej pozycji… prącie młodych samczyków może nie być w pełni rozwinięte co może je dyskwalifikować jako reproduktorów… u dorosłych samców prącie zakończone jest „haczykiem”, który utrzymuje je wewnątrz pochwy samiczki… często „haczyk” prącia jest przyczyną problemów, może się o coś zaczepić, a skutkiem tego może być krwawienie, uszkodzenie narządów wewnętrznych, infekcja a nawet śmierć…

Wiek rozrodczy:

Nie należy zbyt pochopnie podchodzić do rozmnażania, należy dobierać zwierzęta w odpowiednim wieku, o odpowiednich parametrach hodowlanych (waga, budowa, kościec, sierść) oraz zdrowych i niespokrewnionych…

  • samice – od 8-12 miesiąca do 5 roku życia (z jednym rokiem karencji – odpoczynku)
  • samce – od 6 miesiąca życia do 5 roku życia (pewniejsze jest krycie starszymi samcami – 2 letnimi – młody samiec, który osiągnął dojrzałość, może kryć, ale ze względu na młody wiek, krycie może być nieskuteczne z uwagi na małą produkcję plemników)…

Tak, w przypadku samic jak i samców, od 3 roku życia plenność i płodność maleją…

Behawior

W okresie rui samiczki zmieniają zachowanie, łagodnieją i stają się bardziej przytulne, pieszczotliwe, ale oczywiście występują również „agresywne” wyjątki, które są nerwowe i pobudzone… Rozchwianie emocjonalne może objawiać się: zwiększoną chęcią do przytulania, większą ruchliwością lub odwrotnie – sennością, próbami ucieczki przez okno, balkon, drzwi wejściowe, itp. … Powoli zwiększa się grubość skóry na karku (powiększa się warstwa tłuszczu co ma duże znaczenie podczas krycia)…

Samiec w rui zaczyna znaczyć swój rewir plamami moczu, który wygląda jakby był skondensowany o ciemnożółtej barwie i mocnej woni… Znaczy dosłownie wszystko co wystaje kilka centymetrów nad poziom podłogi, łącznie z naszymi kończynami oraz próbuje kopulować ze wszystkim co znajdzie się w jego zasięgu… Ponadto zachowuje się niespokojnie jest bardziej pobudzony i ruchliwy, a nawet może próbować ucieczek… Dorosłe, nie wykastrowane samce okazują wzajemną wrogość, są w stosunku do siebie agresywne i mogą się wzajemnie poranić (zaleca się oddzielne klatki w tym okresie)… Należałoby też wspomnieć, iż część samców w rujce robi się także agresywna w stosunku do opiekunów, potrafią dość dotkliwie gryźć w tym okresie… Jednak, przede wszystkim występuje łapanie za rękę, szczególnie nadgarstek, z chęcią zaciągnięcia „w nieznane”… ;-p

W okresie rui, tak samice jak i samce wydzielają intensywniejszy zapach piżma… Charakterystyczna jest również niechęć do jedzenia, ewidentnie pokarm znika wolniej lub okresowo wcale (w ciągu doby), co powoduje znaczny spadek formy fizycznej i muskulatury, można zaobserwować wyraźny spadek wagi (nawet o 30-40% ciężaru ciała) oraz krótszy czas snu, a większą aktywność… Ponadto, w końcowym stadium rui, możemy zaobserwować miejscowe wyłysienia, które odrastają po okresie rui, a spowodowane są wydzielaniem dużej ilości hormonów płciowych…

Środki wyciszające ruję 

Wielu właścicieli fretek nie chce potomstwa po swoich fretkach, ale też nie chce sterylizować/kastrować zwierzaka… Aby zapobiec komplikacjom zdrowotnym związanym z nadprodukcją hormonalną w czasie rujek można zastosować jedną z niżej opisanych metod przerywania rui:

  • gra wstępna z samcem, tarmoszenie i zapach, bez krycia
  • krycie samcem wykastrowanym lub wazektomem
  • krycie samcem
  • środki hormonalne
  • środki homeopatyczne
  • ingerencja chirurgiczna

Każda z wyżej wymienionych metod ma swoje plusy i minusy… Przeczytaj więcej o wyżej wymienionych metodach…

Cicha ruja

To kolejny negatywny problem dotyczący rui u samic… Cicha ruja, nie różni się od właściwej jeśli chodzi o aspekty behawioralne i zdrowotne… Jedyną jej negatywną różnicą jest fakt, iż nie jest uzewnętrzniona… Oznacza to, że samiczka może być w rui, a my tego nie zauważymy, gdyż nie ma powiększonego sromu („wisienki”) lub jest powiększony minimalnie…

Brak widocznej „wisienki” oznacza brak możliwości określenia:

  • momentu cyklu płciowego, a co za tym idzie, ustalenie momentu krycia (samice hodowlane)
  • czasu trwania rui (długości), a co za tym idzie, nie możemy kontrolować jej stanu zdrowia (pozostałe samice niekastrowane) – duże zagrożenie ropomaciczem lub hiperestrogenizmem oraz pozostałymi chorobami związanymi z przetrwała rują

Przyczyny cichej rui:

  • choroby i nowotwory narządów płciowych, np. torbiele i nowotwory jajników
  • zaburzenia hormonalne

…

by: Ana

foto by:
1) ferretta.pl
2) snow 

literatura:
1) Il Consiglio Direttivo Di Furettomania we współpracy z biologiem Silvia Pizzi (Parma)
2) „Ferret husbandry, medicine, and surgery” John H. Lewington
3) „Tchórz” Marcin Brzeziński, Jerzy Romanowski, 1997
4) „Hodowla tchórzy” Maria Bednarz, Andrzej Frindt, 1991
5) „Fretki: warunki zdrowotne, hodowla, rozpoznanie i leczenie chorób” Maggie Lloyd, 1999
6) „Biology and diseases of the ferret” Fox JG., 1988
7) “Ferret for dummies” K. Schilling
8) „How to read your report” Wellness Inc., 1993
9) „Practical ferret medicine and surgery for the private practitioner” Finkler M., 1993
10) „Ferret medicine and surgery” Brown S., 1992
11) „Drobne ssaki” Prof. MVDr. Zdenek Knotek, CSc., MVDr. Zora Knotkova, CSc., Brno 2004

…

ferretta back top next



Zostaw komentarz